utrechtblog.nl · Utrecht nieuws

Waarom crack weer zichtbaar is in Utrecht

De terugkeer van crack in het straatbeeld is geen herhaling van de jaren tachtig, maar een nieuwe stapeling van dezelfde kwetsbaarheden.

Crack wordt weer zichtbaarder in Utrecht doordat drie problemen tegelijk oplopen: een extreem kort werkende drug, meer dakloosheid en een zorgketen die een deel van de gebruikers nauwelijks bereikt. Wie alleen naar de persoon in een portiek of onderdoorgang kijkt, ziet daardoor het laatste beeld van een veel langere keten.

De aantallen zijn niet klein. Het Trimbos-instituut schatte voor 2023 dat ongeveer 27.900 mensen in Nederland crack gebruikten, met of zonder opioïden. Ongeveer 16.000 van hen gebruikten crack zonder opioïden. Die schatting gaat over mensen met hoog-risicogebruik en is dus niet hetzelfde als incidenteel cocaïnegebruik in het uitgaansleven.

Waarom de korte roes zoveel gedrag bepaalt

Crack, ook basecoke genoemd, is rookbare cocaïne. Volgens Jellinek kan het effect binnen ongeveer tien seconden beginnen en na circa vijf minuten alweer sterk zijn afgenomen. Juist die combinatie van een snelle piek en abrupte crash maakt de drang om opnieuw te gebruiken zo sterk.

Dat verklaart waarom iemand urenlang bezig kan zijn met geld regelen, kopen, gebruiken en opnieuw beginnen. Een dosis lijkt goedkoop, maar herhaald gebruik maakt de dag duur. Honger, slaap, afspraken en het zoeken naar onderdak raken ondergeschikt aan de volgende paar minuten verlichting.

De Utrechtse geschiedenis ligt nog dichtbij

Utrecht kende in de heroïneperiode een beruchte plek rond Hoog Catharijne die als de Junkietunnel bekendstond. De omslag kwam niet alleen door politie-inzet. Gebruikersruimten, methadon, schone materialen, opvang en begeleiding brachten mensen in contact met zorg en verminderden schade in de openbare ruimte.

Die geschiedenis is relevant, maar crack werkt anders dan heroïne. Heroïne en methadon kennen een veel langere werkingsduur. Bij crack volgt de volgende gebruiksdrang soms binnen minuten. Een aanpak uit de jaren negentig kan daarom niet zonder aanpassing worden herhaald.

Dakloosheid maakt het probleem zichtbaar én hardnekkig

Het CBS schatte dat Nederland begin 2024 ongeveer 33.000 dakloze mensen tussen 18 en 65 jaar telde. Circa zeventig procent kwam niet voor in de gebruikte registraties. In de regionale opvangmonitor over 2024 lag Utrecht met 2,59 geregistreerde dakloze personen per duizend inwoners relatief hoog.

Dat betekent niet dat dakloosheid automatisch tot crackgebruik leidt. Wel verdwijnen beschermende factoren: een deur die dicht kan, slaap, eten, privacy, een postadres en een vaste hulpverlener. Wie tegelijk psychische problemen, schulden of verlies van werk heeft, komt sneller in een situatie waarin een korte ontsnapping aantrekkelijk wordt.

Wat inwoners kunnen doen zonder zelf hulpverlener te spelen

• Acuut gevaar: bel 112 bij bewusteloosheid, een epileptische aanval, pijn op de borst, ernstige benauwdheid of direct gevaar voor de persoon of omgeving.
• Terugkerende overlast: meld concreet wat er gebeurt en waar, zonder zelf de confrontatie te zoeken.
• Zorgen om een bekende: benoem wat u ziet en bied hulp bij het contact met huisarts of verslavingszorg.
• Afval of scherpe voorwerpen: laat die liggen en meld ze bij de gemeente.

Wie regionaal nieuws wil blijven volgen, vindt meer lokale dossiers onder Utrecht nieuws. Voor deze crisis is de nuttigste blik niet “hoe krijgen we dit beeld weg?”, maar “waar is de verbinding tussen straat, opvang, ggz en verslavingszorg verbroken?”.

Overlast verminderen begint vóór de straat

Handhaving blijft nodig wanneer mensen worden bedreigd, beroofd of wanneer dealers een plek overnemen. Maar een gebiedsverbod maakt iemand niet minder dakloos en vermindert de gebruiksdrang niet. Zonder opvang en zorg verschuift het zichtbare probleem naar de volgende tunnel, het volgende park of een andere wijk.

De les uit Utrecht is daardoor ongemakkelijk maar bruikbaar: de stad wordt veiliger wanneer zorg en ordehandhaving elkaar aanvullen. Alleen schoonvegen levert vooral een schonere foto van dezelfde kapotte keten op.